آرمیتا صداقت جو - پس از موافقت تمامی دستگاههای حاکمیتی و نظارتی نظام مبنی بر سیاست ایجاد تنوع در سبد سوخت خودروها در کشور و توجه جدی به گاز طبیعی فشرده بهعنوان سوختی پاک که در اواسط دهه 80 به اوج خود رسید، امروزه با وجود ساخت و توسعه نزدیک به یکهزار و 400 جایگاه عرضه گاز در سراسر کشور روزانه بیش از 13 میلیون متر مکعب سی.ان.جی جایگزین بنزین شده که قرار است با سهم 17 درصدی در سبد سوخت کشور به فعالیت خود ادامه دهد.
نگاهی به سابقه گازسوزکردن خودروها در ایران نشان میدهد، درسال 1356 در شهر شیراز بهصورت آزمایشی و با تبدیل 1200 دستگاه سواری، استفاده از سی.ان.جی آغاز شد که به این منظور دو ایستگاه سوختگیری برای سرویسدهی به این خودروها ساخته شد اما روند رشد آن بسیار ناچیز و درحد صفر بود.
تا آنکه وزارت نفت در راستای اجرای سیاستهای راهبردی کشور در بخش انرژی وانجام وظایف محوله درچهار چوب قوانین بودجه سنواتی با هدف تحقق اهداف بلند مدت برنامه های اقتصادی کشور و برنامه سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی وفرهنگی کشور در سال 1379 اقدام به تاسیس شرکت بهینه سازی مصرف سوخت کشور کرد.
شرکت بهینه سازی مصرف سوخت کشور بعد از بررسی و مطالعات گسترده در ارتباط با وضعیت مصرف انرژی در سیستم حمل ونقل کشور، به خاطر وفور منابع طبیعی گاز وهمچنین کمبود درصد آلایندههای تولید شده در اثر سوخت گازطبیعی، سیاست جایگزینی خودروهای گازسوز به جای خودروهای بنزینی ودیزلی را در دستور کار خود قرار داد.
پس از آن برنامه گسترش سوخت سبز در کشور روند سریعتری بهخود گرفت تا اینکه در برنامه چهارم توسعه به اوج رسید. با هدف منسجم کردن ساخت جایگاههای سی.ان.جی در کشور در زمستان سال 1386 با ایجاد شرکت گازخودرو تحت نظر شرکت ملی گاز ایران، مسئولیت ساخت جایگاههای سی.ان.جی به این شرکت محول شد. البته باتغییری سازمانی در زمستان امسال این شرکت تحت مدیریت شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی قرار گرفت.
به طوری که سهمیههای محدود بنزین بهطور کلی و تمام شدن سهمیه بنزین در روزهای پایانی هر دوره سهمیهبندی، حرکت صاحبان بیش از 1.5 میلیون خودرو دوگانهسوز کشور را به سمت جایگاههای سی.ان.جی بیشاز پیش میکند. این روزها رشد مصرف سی.ان.جی تا آنجا افزایش یافته که روزانه بیش از 13 میلیون متر مکعب گاز در قالب سی.ان.جی وارد باک خودروها شده و جایگزین بنزین میشود.
وضعیت سی.ان.جی؛ حکایت "مرغ و تخممرغ"
اگرچه در سالهای گذشته سی.ان.جی تا حد زیادی توانسته موجب کوتاهشدن تراکم پیش روی جایگاههای بنزین شود ولی ناهماهنگی بین سرعت ساخت جایگاههای سی.ان.جی و تبدیل کارخانهای و کارگاهی خودروها نیز خود به معضلی تبدیل شده است.
بهگونهای که از یک سو مدیران وزارت نفت بهعنوان متصدیان ساخت جایگاه تاکید میکنند که خودروسازها باید بهتناسب برنامههای ساخت جایگاه خودروی گاز سوز تولید یا تبدیل کنند و از سوی دیگر مسئولان بنابراین خودروساز از کمبود جایگاه متناسب با خودروهای گازسوز شده گلهمندند.
روند گازسوز کردن خودروها که در ابتدا تبدیل کارگاهی بود و سپس تبدیل کارخانهای نیز به آن افزوده شد، از سرعت ساخت جایگاه پیشی گرفت و مشکلی با عنوان عدم تناسب تعداد جایگاه و خودروهای گازسوز را درکشور ایجاد کرد. بهطوری که اگر استاندارد آن وجود حداقل یک جایگاه به ازای یکهزار خودرو بود، این نسبت در ایران یک جایگاه بهازای بیش از دوهزار خودرو را نشان میداد.
توفیقات تمرکز بر جایگاهسازی در چند سال گذشته نشان میدهد درحالی که تا ابتدای سال 1384 تعداد کل جایگاههای سی.ان.جی کشور حدود 64 ایستگاه بود، هماکنون تعداد کل جایگاههای تکمنظوره و دومنظوره به حدود یکهزار و 400 جایگاه افزایش یافته است؛ یعنی تعداد جایگاههای سی.ان.جی در طول تنها 4 سال حدود 22 برابر شده است.
در این رابطه برنامه ریزیهای بلند مدت برای افزایش تعداد جایگاههای سی.ان.جی شده که نزدیکترین آن افزایش تعداد جایگاه تا یکهزار و 800 باب است. در این رابطه باوجود اینکه تاکنون قرار بود برنامه ساخت یکهزار و 800 جایگاه تا پایان امسال عملیاتی شود، ولی با عزم شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی مقرر شده ساخت این تعداد جایگاه با سرعت بیشتر پیش رفته و 2 ماه زودتر یعنی پایان دی تکمیل و تحویل داده شود. همچنین برنامه تدوین برنامه ساخت چهار هزار جایگاه سی.ان.جی تا پایان برنامه پنجم توسعه نیز وجود دارد.
ارزش افزوده زمین مانع توسعه صنعت سبز
از آنجا که مشکل گرانی زمین در شهرهای بزرگ مانند تهران در صنعت سی.ان.جی مشکل ایجاد کرده بود و حضور بخش خصوصی در ساخت جایگاه سی.ان.جی را کمرنگ کرده بود؛ از ابتدا مسئولان نفتی تاکید کردند که در ازای آوردن زمین توسط بخش خصوصی، تجهیزات آن رایگان نصب خواهد شد. البته در کنار این موضوع، افزایش کارمزد جایگاهداران، مذاکره با بخشهای دولتی مانند شهرداری برای تامین زمین، نصب ایستگاههای متوسط برای سازمانها و مجتمعهای مسکونی از دیگر راهکارهای ایجاد انگیزی در بهرهگیری از این طرح بوده است.
همچنین بهمنظور رفع مشکل نبود زمین کافی در کلانشهری مانند تهران، مدیران با تدبیری ویژه در پی استفاده بهینه از جایگاههای موجود سی.ان.جی برآمدند؛ این تدابیر تا آنجا پیش رفت که طرح افزایش ظرفیت جایگاههای موجود تهران از اوایل اسفند سال گذشته اجرایی شد و با نصب تجهیزات جدید در 23 جایگاه سی.ان.جی فعلی، حدود 26 درصد به ظرفیت سوخت گیری جایگاههای سی.ان.جی تهران اضافه شد.
همچنین باتوجه به برنامه ساخت 600 جایگاه در طول سال 1389 برای رسیدن به هدف 1800 جایگاه، آمایش سرزمینی در کشور صورت گرفت تا براساس آن جایگاههای جدید سی.ان.جی در مناطقی توسعه پیدا کنند که دقیقت مورد نیاز باشد؛ به این ترتیب با ساخت جایگاه در نقاط تعیین شده معطلی برای سوختگیری خودروهای گازسوز بیش از 10 دقیقه نخواهد بود.
البته جهت رفع مشکل نبود زمین در کلانشهرها و بهویژه تهران مذاکراتی نیز با شهرداری تهران انجامش شده که با همکاری شهرداری تهران قرار است در استان تهران 60 جایگاه جدید سی.ان.جی ساخته شود؛ از این تعداد در هسته مرکزی شهر تهران به تنهایی 30 جایگاه جدید گاز در مدار بهره برداری قرار خواهد گرفت. همچنین برنامهریزی شده با تامین زمین مناسب توسط شهرداریها وزارت نفت در این نقاط جایگاههای جدیدسی.ان.جی احداث کند که پس از ساخت بهره برداری جایگاهها به شهردار واگذار خواهد شد.
از سوی دیگر وزارت نفت با بانکهای داخلی برای ارائه تسهیلات با کارمزد پایین به سرمایهگذاران خصوصی ساخت جایگاههای سی.ان.جی مذاکراتی را آغاز کرده و این در حالیست که هزینه ساخت یک جایگاه استاندارد سی.ان.جی بدون در نظر گرفتن ارزش زمین حدود 700 میلیون تا یک میلیارد تومان است.
قناعت سی.ان.جی به سهم 17 درصدی در سبد سوخت
باوجود شتاب یکباره صنعت سی.ان.جی در کشور و پس از رایزنیهای بسیار گسترده در گام اول سهم سی.ان.جی و ال.پی.جی در سبد سوخت کشور مجموعا 25 درصد اعلام شد که در تصمیمگیریهای نهایی مقرر شد سهم سی.ان.جی 17 درصد و سهم ال.پی.جی 8 درصد باشد.
بهدنبال اختلاف نظر بین ارگانهای مختلف نسبت به تعیین سبد سوخت کشور بهویژه درخصوص ال.پی.جی، باوجود آنکه وزارت نفت تاکید کرده میتواند سهم ال.پی.جی را تا 5 درصد افزایش دهد ولی نهتنها سه درصد باقی به سی.ان.جی برگردانده نشده بلکه شواهد گویای آنست که قرار است این سه درصد به سهم بنزین و گازوییل داده شود.
بهاین ترتیب سهم سی.ان.جی در سبد سوخت که هماکنون حدود 17 درصد است در همین حد باقی خواهد ماند و فقط سالانه بسته به تعداد خودروهای جدیدی که وارد ناوگان حمل و نقل خواهند شد، امکان اختصاص سهم 17 درصدی به خودروهای گازسوز وجود خواهد داشت.
بنابراین باید پرونده گسترش و توسعه صنعت سی.ان.جی را با شتاب کنونی بسته و بهسوی ارتقای کیفیت این سامانه رفت. بهاین منظور و با هدف ایجاد کارت انرژی در آینده قرار شده، تا پایان امسال همه خودروهای گازسوز صاحب کارت هوشمند سوخت شده و سی.ان.جی نیز به سامانه هوشمند سوخت متصل شود.
